Dấu hiệu rò rỉ gas lạnh điều hòa và chi phí nếu bỏ qua

Điều hòa chạy liên tục nhưng phòng vẫn lâu mát, dàn lạnh đóng tuyết hoặc đường ống xuất hiện tiếng xì, đây là những dấu hiệu bạn nên kiểm tra lại hệ thống gas lạnh. Gas lạnh không tự hao hụt, nếu máy liên tục thiếu gas, khả năng cao đang có điểm rò cần được xác định và xử lý trước khi nạp bổ sung.

Qua quá trình hỗ trợ kỹ thuật cho ngành HVAC, Elitech Asia nhận thấy nhiều trường hợp máy vẫn chạy được thêm vài tháng trong tình trạng thiếu gas trước khi được kiểm tra đúng nguyên nhân. Bài viết này giúp bạn nhận biết các dấu hiệu rò rỉ gas lạnh điều hòa, nguyên nhân thường gặp và cách kiểm tra trước khi quyết định nạp gas hay sửa chữa.

Vì sao cần kiểm tra gas trước khi nạp bổ sung 

Gas lạnh không tự nhiên bị hao hụt theo thời gian như nhiên liệu. Với một hệ thống kín và lắp đặt đúng kỹ thuật, lượng môi chất lạnh về cơ bản được giữ ổn định trong suốt quá trình vận hành. Vì vậy, khi điều hòa có biểu hiện thiếu gas, cần nghĩ đến khả năng rò rỉ môi chất lạnh trước khi chỉ đơn giản nạp thêm gas.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Mối nối ống đồng siết chưa đủ lực.
• Loe ống đồng bị nứt hoặc biến dạng.
• Ống đồng bị thủng do ăn mòn, rung động hoặc va chạm.
• Van dịch vụ bị rò.
• Dàn nóng hoặc dàn lạnh xuất hiện điểm rò.
• Hệ thống đã được sửa chữa nhưng xử lý mối nối không tốt.
• Đường ống rung lâu ngày làm lỏng hoặc hư mối nối.

Với điều hòa dân dụng, tình trạng thiếu gas thường thể hiện rõ qua khả năng làm lạnh giảm. Tuy nhiên, thiếu gas không đồng nghĩa chắc chắn với rò gas. Lưu lượng gió kém, dàn lạnh bẩn, dàn nóng giải nhiệt không tốt hoặc máy nén gặp vấn đề cũng có thể tạo ra biểu hiện tương tự.

Do đó, trước khi nạp gas, bạn nên kiểm tra cả hệ thống.

Lưu ý: Không nên lấy áp suất hút làm căn cứ duy nhất để kết luận điều hòa thiếu gas. Điều kiện môi trường, tải lạnh, nhiệt độ dàn trao đổi nhiệt và tình trạng hệ thống đều ảnh hưởng đến áp suất đo được.

Nếu đang xử lý các hệ thống dùng R32, bạn có thể tham khảo thêm bài nạp gas theo áp suất không chính xác cho R32 để tránh phụ thuộc vào một giá trị áp suất duy nhất khi đánh giá lượng môi chất.

Dấu hiệu rò rỉ gas lạnh điều hòa thường gặp là gì? 

Không phải lúc nào điều hòa thiếu gas cũng biểu hiện rõ ngay từ đầu. Có trường hợp máy vẫn chạy bình thường nhưng hiệu suất làm lạnh giảm dần, trong khi một số hệ thống lại xuất hiện tuyết, dầu tại mối nối hoặc tiếng xì bất thường. Bạn có thể dựa vào những dấu hiệu dưới đây để khoanh vùng nguyên nhân trước khi tiến hành kiểm tra chuyên sâu.

Dấu hiệu dễ nhận biết bằng mắt và cảm giác

Đây là những biểu hiện bạn có thể kiểm tra ngay khi khảo sát hệ thống, chưa cần dùng thiết bị chuyên dụng.

Điều hòa lâu mát hoặc không đạt nhiệt độ cài đặt

Máy vẫn chạy, quạt vẫn hoạt động nhưng khả năng làm lạnh giảm rõ rệt. Phòng mất nhiều thời gian hơn để đạt nhiệt độ cài đặt, thậm chí máy chạy liên tục nhưng nhiệt độ vẫn không giảm như bình thường.

Ví dụ, trước đây phòng có thể đạt nhiệt độ cài đặt sau khoảng 15–30 phút, nhưng hiện tại máy phải chạy lâu hơn đáng kể. Tuy nhiên, đây chưa phải dấu hiệu đủ để kết luận điều hòa bị rò gas. Bạn nên kiểm tra thêm dàn lạnh, dàn nóng, lưu lượng gió và các thông số vận hành để loại trừ những nguyên nhân khác.

Dàn lạnh bám tuyết hoặc đóng đá bất thường

Khi lượng môi chất lạnh không phù hợp, nhiệt độ tại một số vị trí trên dàn bay hơi có thể giảm quá thấp và gây đóng tuyết hoặc đóng đá. Bạn có thể quan sát thấy tuyết bám trên một phần dàn lạnh hoặc xuất hiện ở đường ống hút gần dàn lạnh.

Lưu ý: Không phải cứ dàn lạnh đóng tuyết là thiếu gas. Lọc gió quá bẩn, dàn lạnh bám bụi hoặc quạt dàn lạnh yếu cũng làm lưu lượng không khí giảm và gây hiện tượng tương tự.

Ống đồng, mối nối có dấu hiệu bất thường

Khu vực mối nối, van dịch vụ và đường ống đồng là những vị trí nên kiểm tra kỹ khi nghi ngờ rò gas. Nếu thấy dầu lạnh bám quanh mối nối hoặc tại một vị trí bất thường trên đường ống, bạn nên đưa khu vực này vào diện nghi ngờ. Khi môi chất thoát ra, dầu lạnh có thể đi theo và để lại dấu vết quanh điểm rò.

Tuy nhiên, vết dầu không phải bằng chứng chắc chắn rằng gas đang rò. Kỹ thuật viên vẫn cần kiểm tra trực tiếp bằng phương pháp phù hợp để xác định chính xác vị trí rò.

Dấu hiệu cần đo bằng thiết bị mới phát hiện được

Nhiều trường hợp rò rỉ ở giai đoạn sớm không có dấu hiệu rõ ràng bên ngoài, chỉ phát hiện được khi đo bằng thiết bị chuyên dụng.

Áp suất đường hút thấp hơn mức chuẩn theo môi chất đang dùng là dấu hiệu trực tiếp nhất, cần so sánh với thông số áp suất bão hòa chuẩn tại nhiệt độ đo được, không chỉ nhìn con số áp suất đơn lẻ. Superheat cao hơn ngưỡng lý tưởng cũng là chỉ số đáng chú ý, vì gas rò rỉ khiến môi chất bay hơi sớm hơn bình thường trong dàn lạnh, kéo theo superheat tăng dần theo thời gian dù áp suất ban đầu chưa giảm rõ rệt.

Với trường hợp nghi ngờ nhưng chưa xác định được vị trí, máy dò rò rỉ điện tử là công cụ đáng tin cậy hơn cách kiểm tra bằng bọt xà phòng truyền thống, vì có thể phát hiện rò rỉ ở mức rất nhỏ, thường chỉ vài gram môi chất thất thoát mỗi năm, kiểm tra được tại từng mối nối, van và đầu ống loe mà mắt thường không nhận ra.

Vì sao gas lạnh bị rò rỉ? Những nguyên nhân thường gặp

Không phải cứ điều hòa thiếu gas là do máy đã sử dụng lâu năm. Trong thực tế, điểm rò có thể xuất hiện từ một mối nối nhỏ, đoạn ống đồng bị hư hoặc chính dàn nóng, dàn lạnh. Xác định đúng nguyên nhân ngay từ đầu sẽ giúp bạn tránh tình trạng nạp gas nhiều lần nhưng máy vẫn nhanh chóng kém lạnh trở lại.

Dưới đây là những nguyên nhân rò gas thường gặp nhất trong quá trình kiểm tra và sửa chữa điều hòa.

Rò rỉ do lắp đặt sai kỹ thuật

Đây là nguyên nhân phổ biến với hệ thống mới lắp trong vài tháng đến một năm đầu. Mối loe ống đồng không đủ chặt, không đúng độ côn tiêu chuẩn, hoặc van nạp gas không được siết đúng lực đều có thể gây rò rỉ chậm. Với hệ thống dùng R32, áp suất vận hành cao hơn R410A và R22 khiến những lỗi lắp đặt nhỏ này càng dễ bộc lộ thành rò rỉ sớm hơn so với hệ thống dùng môi chất cũ. 

Rò rỉ do lão hóa, rung động hoặc tuổi thọ đường ống

Với hệ thống đã dùng nhiều năm, ăn mòn tại các mối nối kim loại là nguyên nhân thường gặp, đặc biệt ở khu vực gần biển hoặc môi trường ẩm cao. Rung động liên tục trong quá trình vận hành cũng làm mối nối lỏng dần theo thời gian, nhất là nếu dàn nóng lắp đặt không có đệm giảm chấn phù hợp. Ống đồng bị va đập trong quá trình sử dụng hoặc vệ sinh cũng có thể tạo vết nứt nhỏ, ban đầu chưa rò rỉ ngay nhưng sẽ rộng dần theo thời gian.

Bỏ qua rò rỉ gas lạnh sẽ tốn kém thế nào?

Một điểm rò nhỏ có thể chưa khiến điều hòa ngừng chạy ngay, nhưng lượng gas sẽ tiếp tục giảm trong quá trình vận hành. Nếu chỉ nạp gas mà không xử lý nguyên nhân, bạn có thể phải nạp lại nhiều lần, tốn thêm điện và tăng nguy cơ hư hỏng các bộ phận của hệ thống.

Chi phí điện năng tăng do máy chạy kém hiệu suất

Khi công suất lạnh giảm, điều hòa có thể phải chạy lâu hơn để đạt nhiệt độ cài đặt.

Điều này không có nghĩa mọi trường hợp thiếu gas đều làm tiền điện tăng theo một tỷ lệ cố định. Mức tăng còn phụ thuộc công suất máy, nhiệt độ cài đặt, diện tích phòng, tải nhiệt và mức độ thiếu môi chất. Nhưng về nguyên tắc, một hệ thống không đạt trạng thái vận hành bình thường sẽ khó duy trì hiệu suất thiết kế.

Chi phí sửa chữa tăng nếu để máy nén hư hỏng theo thời gian

Đây mới là phần đáng lưu ý. Khi hệ thống có vấn đề về lượng môi chất, máy nén và các bộ phận liên quan có thể phải làm việc trong điều kiện không tối ưu. Nếu tiếp tục vận hành trong thời gian dài mà không xử lý nguyên nhân, mức độ hư hỏng có thể nghiêm trọng hơn.

Chi phí khi đó không còn dừng ở việc tìm điểm rò và nạp gas mà có thể phát sinh thêm tiền sửa chữa hoặc thay thế linh kiện.

Cách kiểm tra và xử lý khi nghi ngờ rò gas

Không phải điểm rò nào cũng nhìn thấy bằng mắt. Với các điểm rò nhỏ, nên kết hợp nhiều phương pháp kiểm tra.

Bước 1: Kiểm tra tình trạng vận hành

Ghi nhận nhiệt độ phòng, nhiệt độ gió ra, tình trạng dàn lạnh, dàn nóng và thời gian máy hoạt động.

Đồng thời kiểm tra các nguyên nhân khác có thể khiến máy kém lạnh như lọc gió bẩn, dàn trao đổi nhiệt bám bụi hoặc quạt hoạt động bất thường.

Bước 2: Kiểm tra các vị trí có khả năng rò

Tập trung vào:

• Mối nối loe.
• Van dịch vụ.
• Đầu nối trên dàn nóng.
• Đầu nối trên dàn lạnh.
• Các đoạn ống có dấu hiệu ăn mòn hoặc móp.
• Khu vực có dầu lạnh bám bất thường.

Bước 3: Dùng thiết bị phát hiện rò rỉ khi cần

Với điểm rò nhỏ, máy dò rò gas lạnh có thể giúp xác định vị trí nhanh hơn.

Đặc biệt với các hệ thống dùng môi chất như R32, R410A hoặc các môi chất khác, cần sử dụng thiết bị có khả năng phát hiện phù hợp với loại gas đang kiểm tra.

Bước 4: Sửa điểm rò trước khi nạp gas

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất.

Nếu tìm thấy điểm rò tại mối loe, cần xử lý lại mối nối. Nếu đường ống hoặc dàn trao đổi nhiệt bị thủng, phải sửa chữa hoặc thay thế tùy mức độ. Không nên nạp thêm gas rồi tiếp tục sử dụng khi điểm rò chưa được xử lý.

Bước 5: Kiểm tra lại độ kín và đưa hệ thống về đúng trạng thái vận hành

Sau khi sửa chữa, cần kiểm tra lại hệ thống trước khi nạp môi chất theo đúng quy trình của thiết bị và loại môi chất sử dụng.

Sau cùng, kiểm tra khả năng làm lạnh, thông số vận hành và tình trạng hoạt động của máy.

Dấu hiệu rò rỉ gas lạnh điều hòa thường bắt đầu từ những biểu hiện rất dễ bỏ qua: máy lâu lạnh, dàn lạnh đóng tuyết, máy nén chạy lâu hoặc xuất hiện dầu tại mối nối. Nhưng những dấu hiệu này chỉ giúp bạn khoanh vùng, chưa đủ để kết luận chính xác rằng hệ thống đang rò gas.

Nếu nghi ngờ có rò rỉ, cách xử lý đúng là kiểm tra nguyên nhân, xác định vị trí rò, sửa điểm rò rồi mới nạp lại môi chất. Làm như vậy sẽ tránh tình trạng phải nạp gas nhiều lần và hạn chế nguy cơ phát sinh chi phí sửa chữa lớn hơn về sau. Một bộ đồng hồ đo áp suất điện tử HVAC như các dòng hiện có tại Elitech Asia, kết hợp cùng máy dò rò rỉ điện tử, giúp bạn xác định đúng nguyên nhân và vị trí rò ngay từ lần kiểm tra đầu tiên, thay vì phải đoán và nạp gas thử nhiều lần.